Teritorija današnje Eparhije banjalučke u prošlosti je ulazila u sastav Eparhije debarske, odnosno Mitropolije dabro-bosanske sa sedištem u manastiru Sv. Nikole u Banji, a od 1963. godine u Sarajevu. Dabro-bosanska mitropolija je spadala u red najvećih eparhija Pećke patrijaršije i njeno severozapadno područje u pogledu duhovnog stvaranja bilo je zapostavljeno zbog udaljenosti episkopskog sedišta. Tek 1878. godine stvorene su prilike za razmišljanje o osnivanju nove eparhije za šire područje Banje Luke i Bihaća.